Çarşamba , 17 Ocak 2018
Anasayfa » Dosya » Akıllı kent yönetimi için yerel yönetimlerde mevcut durum

Akıllı kent yönetimi için yerel yönetimlerde mevcut durum

Doç. Dr. Arif Çağdaş AYDINOĞLU

Gebze Teknik Üniversitesi

www.arifcagdas.com

1. Akıllı Kentler

Yoğun kentleşme ve nüfus artışının sonucu olarak sorunlarıyla birlikte büyüyen kentlerin yönetiminde yeni yaklaşımlara ihtiyaç duyulmaktadır. Plansızca büyüyen kentler gittikçe yaşanamaz hale gelmiştir. Yerel  yönetimler ve kentlerde hizmet sunan birçok kurum, yatırım yaptığı  teknolojilerini daha etkin ve koordineli kullanarak, çevreye daha az etki ile ve kaynakları daha iyi kullanarak vatandaşlara en iyi hizmeti sunmalıdır.

Kentler, altyapısı ve ulaşım olanaklarıyla erişebilirliği sağlayan, enerji koruyan, hava ve su kalitesini artıran, acil durumlarda ve sorunlarda hızlı çözüm sunan, verimli kaynak  kullanımı sağlayan ve bütün paydaşlarıyla koordinasyonu sağlayan akıllı kent yönetim sistemlerine sahip olmalıdır. Akıllı kent yönetimi ile ekonomik, sosyal ve çevresel projelerde yaşanabilir ve sürdürülebilir altyapı çözümleri hedeflenmektedir. Vatandaş katılımlı sistemlerle hizmet kalitesinin yükseltilmesi hedeflenmektedir. Çevreci ve ekonomik kaynak kullanımı ile donanım-yazılım sistemlerinin bütünleşik yapıda çalıştığı kent yönetim sistemlerine ihtiyaç duyulmaktadır.

Bilgi ve İletişim Teknolojileri’nin (BİT) oluşturduğu akıllı kent yönetimi; Yönetim Bilgi Sistemleri, Coğrafi/Kent Bilgi Sistemleri (CBS/KBS), vatandaş katılımlı kullanıma sunulan E-Belediye, Kent Rehberi, Kiosk, Mobil Belediye, Elektronik imza vb. bileşenlerden oluşmaktadır.

Etkin kent yönetimi ve yaşanabilir kentler için gereklilik duyulan temel çalışma alanlarında, e-devlet uygulamalarının parçası olarak ve KBS ile bütünleşik olması gereken akıllı kent çözümleri; ulaşım, enerji, su ve güvenlik gibi örnek konu başlıklarında ele alınabilir;

Ulaşım: Artan nüfus ve otomobil sahipliği nedeniyle mevcut ulaşım altyapısı yetersiz kalmaktadır. Ev-iş, ev-okul ve diğer kentsel fonksiyonlar gibi temel yolculuklara erişebilirlik zamanının artması; kentlerde yaşam verimliliğini düşürmekte, ulaşım maliyetini ve doğaya karbon salınımını artırmaktadır. Böylelikle ulaşım altyapısının planlanması, ulaşım hareketliliğinin takibi ve yönlendirilmesinde; BİT, algılayıcılar, yolcu bilgi sistemleri, dijital tabelalar, vb. teknolojiler koordineli kullanılabilir.

Enerji: Halkın çoğunluğu sürekli artan oranda kentlerde yaşamaktadır. Elektrik ve doğalgaz gibi kaynakların iletilmesinin yanısıra, enerjinin verimli kullanımı ve düşük karbon salınımı önem arz etmektedir. Bu kapsamda enerjinin optimum kullanımı için akıllı bina çözümleri ve cihazlarda enerji sınıfları tanımlanmaktadır.

Su ve kaynaklar: Kentlerin kalabalıklaşmasıyla birlikte, başta su olmak üzere kaynakların tüketimi artmaktadır. İçme suyu ve atıksu altyapısı ihtiyacı karşılayamamakta ve enerji tüketimini de artırmaktadır. Su iletimi ve geri dönüşümü için çevre dostu sistemlerin çalıştırılması, sürdürülebilir kent çözümü olarak kabul edilebilir.

Güvenlik: Zabıta ve polis gibi birimler takiplerini algılayıcı ve kameralarla entegre yapmaktadır. CBS ağ analizi teknikleri ile olay yerine erişim, acil yardım ve ambülans gibi hizmetler için müdahale hızı artmaktadır. Böylelikle güvenlik ve denetimin sağlanması için akıllı kent çözümlerinin kullanılması, kentleri daha yaşanabilir hale getirmektedir.

2. Akıllı Kentlerde Veri Yönetimi ve Karar Destek

Günümüzde gelişen BİT’ler sayesinde çeşitli kaynaklardan farklı format ve özellikteki verileri elde etmek mümkün olmaktadır. Örneğin, CBS veri ve harita altlıkları, veritabanları, mobil saha ekipleri ve algılayıcılar kullanılabilir, uydu görüntüleri ve hava fotoğrafları ile kaynak analizine yönelik çalışmalar yapılabilir.

Gelişen küresel konumlama uydu sistemleri sayesinde, her bir araçta olabileceği gibi,

kişisel akıllı telefonlardaki GPS entegre sistemler ile araçlar dinamik olarak

takip edilebilmekte ve yönlendirilebilmektedir. Günümüzde bu dinamik veri altlıkları,

trafik sorunu olan kentlerde ulaşım ağının yönetiminde öncelikli veri kaynağıdır.

Yerel yönetimlerde veri paylaşımı son yıllarda gelişme göstermiştir. Özel sektörle işbirliği içerisinde veri üretimi ve kamuya açık hizmet veren internet tabanlı uygulamalar geliştirilmektedir. Özel sektörün, resmi kurumlarla olduğu gibi doğrudan kente hizmet, trafik ve navigasyon bilgisini dinamik veriyle kullanıcıya sunduğu uygulamalarda, bulut tabanlı sistemler üzerinden konum bazlı bilgi paylaşımı olanakları mevcuttur.

Akıllı telefonların yaygınlaşması ve sosyal medyada kullanılan konum tabanlı uygulamalar, veri üretimi ve paylaşımına halk katılımıyla beraber kentin çeşitli dinamikleri hakkında karar vermeyi destekler. Ayrıca telefon sinyalleri ile kentin hareketliliği takip edilebilir (Sağlam, 2014).

Akıllı kent yönetimi için dinamik veri oluşturulması ve geribildirim sağlanmasında algılayıcılar kullanılabilir. Algılayıcılar ile milyonlarca veri tek bir elden toplanıp, gerçek zamanlı trafik, sıcaklık, nem, gürültü vb. verilerin de elde edilip çeşitli karar destek uygulamalarında kullanılması mümkün hale gelmiştir.

Algılayan kentler metaforu ile irdelenecek olursa, kentsel aktiviteler izlenebilir, modellenir ve bilişim altyapısı ile geri beslenir. Örneğin temel seviyede, akıllı ölçer algılayıcı evdeki enerji

kullanımını ölçebilir, enerji kullanım aktivitelerini izler ve bu verilerle enerji verimliliğini hızlıca analiz eder. Sonuçlar enerji kullanımı yükselen kullanıcıya gösterilir. Bu durum neticesinde, vatandaşların kent ile bağlantı kurabildikleri halka açık yeni arayüzlerin oluşması sağlanır ve kullanıcı katılımı artar (Piro vd, 2013).

3. Belediyelerde KBS kurulması sürecinde mevcut durum analizi

CBS’nin kent bazlı çözümü olan KBS, akıllı kent yönetiminin önemli aracı olarak yerel yönetimlerin faaliyetlerine karar destek sağlayarak, ihtiyaç duyulan adres, altyapı, ulaşım, imar ve planlama bileşenlerini temsil eden harita altlıklarını veritabanlarında bütünleştirir. 5393 sayılı Belediye Kanun’una göre belediyeler, “İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; …” vb. birçok hizmeti yapar veya yaptırır.

06.12.2012 tarihinde yürürlüğe giren 6360 Sayılı Büyükşehir Yasası itibariyle, büyükşehir belediyelerinin Kent/Coğrafi Bilgi Sistemleri (KBS/CBS) uygulamalarına yönelik sorumluluk alanı il sınırları düzeyine genişlemiştir. Böylelikle sadece kent yönetimi kapsamının dışında, arazi yönetiminde kentsel ve kırsal boyutun birçok bileşeniyle irdelenmesi gereği ortaya çıkmıştır.

Türkiye Ulusal CBS (TUCBS) altyapısı kurulması için 2012 yılından itibaren ulusal düzeyde coğrafi verilerin birlikte çalışabilirliğine yönelik standartlar geliştirilmektedir. Bu çalışmaların paralelinde de yerel yönetimlerin KBS uygulamalarına yönelik veri standartları, teknoloji ve politikalar geliştirilmektedir.

KBS kurulması ve işletilmesinde, belediyelerin görev ve sorumlulukları aynı olsa da, belediye politikasına, yerel öncelikler ve BİT yatırımına bağlı olarak farklılıklar ortaya çıkmıştır. Belediyelerdeki gelişmiş KBS uygulamaları incelendiğinde, harita bilgisi ile ilişkili öncelikli 79 iş/uygulama dokuz ana başlıkta belirlenmiştir; İmar, Harita, Gelir, Ruhsat ve Denetim, Fen, Park ve Bahçe, Çevre, Güvenlik ve Sağlık (CBSGM, 2012).

İl düzeyinde KBS kurulması potansiyelini değerlendirmek için pilot belediyeler seçilerek alan çalışması yapılmıştır. Gökkuşağı metaforuna göre, Yönetişim- İnsan Kaynakları- Erişim Sağlama- Veri- Yazılım- Donanım- Altyapı bileşenleri temel alınarak, belediyelerin potansiyeli analiz edilmiştir. Böylelikle akıllı kent yönetimine giden yolda, yazılım ve donanım bileşenlerinin dışında, sosyo-teknolojik boyutuyla birçok özellik birlikte değerlendirilmiştir. Mevcut durum ve öneriler özetlenecek olursa (Yomralıoğlu ve Aydınoğlu, 2014):

Yönetişim;

  • Yerel yönetimlerde KBS birimi genellikle mevcut değildir. Gelişen kent coğrafyasını dikkate alarak, yetkisi, bütçesi ve stratejisiyle ilgili birimin yapılanma ihtiyacı söz konusudur.
  • KBS kurulması ve işletilmesi için kabul görmüş ve kapsamlı bir mevzuat yoktur. Akıllı kent yönetimi için, kurumların koordineli çalışmasını sağlayacak, görev tanımları ve işlerin uygulama sürecinin bir bütün olarak yönetilmesini sağlayacak, uygulanabilir KBS mevzuat altyapısı oluşturulmalıdır.
  • Veri paylaşımı, genellikle protokollerle ve kişisel temasla yürütülmektedir. Veri üretimi ve paylaşımında, sorumluluklar ve ilgili KBS standartları tanımlanmalıdır.
  • Veri fiyatlandırmasında, kurumlarda uygulama farklılıkları söz konusudur. Kamu bilgisinin ücretsiz paylaşımı, ticari kullanımların ücretlendirilmesi ve özel mülkiyet bilgisi paylaşımının sınırlandırılmasına yönelik kabuller yapılmalıdır.

İnsan Kaynakları;

  • Büyükşehir belediyelerinin genişleyen sorumluluk alanını karşılayacak düzeyde teknik personeli mevcut değildir. Veri toplama, kurulması, işletilmesi ve yürütülmesinde, teknik personel tahsisi ve eğitimi gereklidir.

Erişim Sağlama ve web servisleri;

  • Yerel yönetimlerde genellikle kent rehberi ve imar durumu gibi KBS web uygulamaları mevcuttur. Açık web servisleri ile gerçek zamanlı açık veri paylaşımı ve kurum içi birimler arasında servis tabanlı veri paylaşımı yaygınlaştırılmalıdır.

Veri ve içerik;

  • BÖHHBÜY’e göre büyük ölçekli topografik haritalar üretilmektedir. KBS uygulamalarını desteleyici, yazılım firmalarından bağımsız ortak bir KBS veri içerik standardı uygulanmalıdır.
  • KBS standartlarına göre veri üretim metodolojisi belirlenerek, belirlenen içerikte ve servis tabanlı veri paylaşımı yaygınlaştırılmalıdır.

Yazılım;

  • Yerel yönetimlerin kullandığı KBS uygulama yazılımları, belirli özel sektör firmaları tarafından geliştirilmektedir. KBS yazılımları, ortak iş süreçlerine uygun yapılandırılmalıdır.

Donanım-Taşıma Altyapısı;

  • Çok-kullanıcılı coğrafi veritabanı ortamında veriler yönetilmelidir ve web servisleri ile paylaşılmalıdır. Bulut bilişim çözümleri ile uzun vadede yazılım-donanım-taşıma altyapısı bileşenleri bütünleşik irdelenmeli ve optimize edilmelidir.
  • Metro/fiber internet gibi kurumlar/birimler arası hızlı veri paylaşımı olanaklı hale getirilmelidir.

4. Sonuç

Akıllı kent yönetimi için yerel yönetimlerin, kentlerde faaliyet gösteren ulaşım, enerji, çevre ve güvenlik sektörleri ile BİT kullanımında entegre olması gerekmektedir. İnovatif çözümlerle trafik sıkışıklığı önlenebilir ve kentsel fonksiyonlara erişilebilirlik artırılabilir, enerji verimliliği ve kaynakların optimum kullanımı sağlanabilir ve çevre kirliliği gibi meselelere çözüm bulunabilir. Akıllı kentler için eylem planı aşağıdaki adımlarda özetlenebilir;

Akıllı Kent Vizyonu: Yerel yönetimler ve kentte kamu hizmeti veren tüm kurum ve kuruluşlar arasında ortak kent vizyonu tanımlanmalı ve akıllı kent yönetimi için yol haritası belirlenmelidir. Sürdürülebilirlik için politika, insan kaynakları ve finansal olanaklar planlanmalıdır.

BİT ve KBS yatırımı: Kentteki kamu hizmetlerinde kent yaşamını ve yönetimini destekleyen BİT olanakları teşvik edilerek, KBS ile entegre yapıda çalışması sağlanmalıdır.

Açık Veri ve Birlikte Çalışabilirlik: Kentteki tüm faaliyetlerin koordinasyonu için bilgilerin etkin biçimde paylaşımı gereklidir. Böylelikle kentte hizmet veren bilgi sistemleri ve tüm uygulamalar arası açık veri değişimi ve birlikte çalışabilirliği sağlayan KBS standartları belirlenmelidir.

İnnovasyon: Kentin yönetimini destekleyici ve sorunların çözümüne yönelik, KBS ile entegre iş yönetim modelleri tanımlanmalıdır. Böylelikle sıcaklık ve hız algılayıcılarından, MOBESE güvenlik kamera sistemlerine kadar ilgili teknolojilerin KBS ile bütünleşik çalışabileceği inovatif çözümler sağlanmalıdır.

İşbirliği: Belediyelerde KBS kurulması ve işletilmesinde mevcut durumu dikkate alınarak, kentteki yerel düzeydeki kurumsal paydaşlar ve küresel aktörler arasında işbirliği sağlanmalıdır.

Kaynaklar:

CBSGM (2012). TRKBISS- Türkiye Kent Bilgi Sistemi Standartları Geliştirilmesi Projesi, Web Sitesi, erişim tarihi: 10.02.2015, CBS Genel Müdürlüğü, Ankara.

Piro, G., Cianci, I., Grieco L. A., Boggia, G., Camarda, P. (2013). Information centric services in Smart Cities. The Journal of Systems and Software 88, 169-188

Sağlam, D. (2014). Akıllı Kent Yönetiminde Ulaşım Hizmetlerine Yönelik Konumsal Karar Destek Araçlarinin Geliştirilmesi: İstanbul Örneği. İTÜ Bilişim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.

Yomralıoğlu, T., Aydınoğlu, A.Ç. (2014). Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi (TUCBS) ve BB’ler İçin Coğrafi Veri Altyapısı. Yeni (6360) Büyükşehir Yasası Ve Arazi Yönetimi, IV. Arazi Yönetimi Çalıştayı, KTÜ, Trabzon.

SEKIL3 SEKIL4 SEKIL1 SEKIL2

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Required fields are marked *

*

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>